,

,

Ο Σερραίος Μακεδονομάχος Δούκα Δούκας-Γαϊτατζής 

……….«Εἰς τὸν νέον τοῦτον, ἀνήκοντα εἰς καλὴν τῶν Σερρῶν οἰκογένειαν, θαυμαζόμενον καὶ λατρευόμενον καθ’ ἄπασαν τὴν περιφέρειαν καὶ ἐξυμνούμενον ἤδη εἰς πατριωτικὰ ἄσματα, ὀφείλεται καὶ θὰ ὀφείλεται ἐθνική εὐγνωμοσύνη», ἔγραφε ὁ Πρόξενος Σαχτούρης γιὰ τὸν Δοῦκα σὲ ἀναφορά του. Καὶ ἦταν πραγματικὰ ἄξιος καὶ ἱκανώτατος ὁπλαρχηγὸς ὁ Δούκας.

……….Ὁ Γενικὸς ἀρχηγὸς τῶν ἀνταρτῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ἦταν ὁ Σερραῖος καπετάνιος, Δούκας Γαϊταντζῆς μὲ τὸ ψευδώνυμο Ζέρβας. Ἦταν φυσιογνωμία μὲ πολλὰ προσόντα, σωματικά, πνευματικὰ καὶ ἡγετικὰ χαρίσματα. Εὐφυής, δραστήριος, ἀνδρεῖος, ἀκούραστος, λογικός, συνετός, σεμνός, μὲ ἀγνότητα προθέσεων, μὲ τεράστια ὑπομονή καὶ ἐπιμονή, μὲ ἰσχυρὴ θέληση, ἀληθινὸς μαχητὴς μὲ στρατηγικὲς ἱκανότητες, ὁ πρῶτος καὶ καλύτερος ὁπλαρχηγὸς τῶν μακεδονομάχων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Ἔνθερμος μέχρι θυσίας πατριώτης.

……….Ἦταν εὔπορος βιομήχανος, ἰδιοκτήτης κλωστηρίου καὶ μεγάλου καταστήματος γαϊτανιῶν στὶς Σέρρες, ἀπὸ ὅπου πῆρε καὶ τὸ ἐπίθετο Γαϊταντζῆς. Συμμετεῖχε μὲ ζῆλο στὸν Μακεδονικὸ Ἀγῶνα ὡς πράκτορας τοῦ ὑποπροξενείου ἀπὸ τὸ 1900.  Παρακολουθοῦσε τοὺς βουργαρόφρονες κατασκόπους καὶ ἐντόπιζε τὴν δράση τους. Πληροφοροῦσε τὸ Ἑλληνικὸ Προξενεῖο καὶ κατόπιν ἀδείας αὐτοῦ ἐνεργοῦσε γιὰ τὸν περιορισμὸ αὐτῶν.  Ἀντιλήφθηκαν τὴν δράση του οἱ τοῦρκοι, ὀπότε καὶ ἀναγκάστηκε νὰ φύγῃ ἀπὸ τὶς Σέρρες.

……….Τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1903, ἐγκατέλειψε τὴν οἰκογένειά του καὶ ὅλα του τὰ ὑπάρχοντα. Καταγάγηκε ἐθελοντὴς στὸν Ἑλληνικὸ στρατὸ καὶ ἐκπαιδεύτηκε στρατιωτικὰ σὲ κρυφὸ ἔμπεδο ἀνταρτικὸ στρατόπεδο. Πῆγε ἐθελοντὴς στὴν Δυτικὴ Μακεδονία καὶ ἐντάχθηκε ὡς ὁπλίτης τὸ 1904 στὸ ἀνταρτικὸ σῶμα τοῦ Καπετὰν Βάρδα (Γ. Τσόντου), καὶ μετὰ ὡς ὑπαρχηγὸς τοῦ καπετὰν Ῥοῦβα (Γ. Κατεχάκη).  (…)

……….Στὶς ἀρχὲς τοῦ 1905, ἦλθε ὁ Δούκας στὶς Σέρρες μὲ τὸ ψευδώνυμο Καπετὰν Ζέρβας. Σχημάτισε στὴν περιοχὴ τῆς Ζίχνης καὶ τοῦ Παγγαίου δικὸ του ἀντάρτικο σῶμα ἀπὸ εἴκοσι ἄνδρες μὲ ὑπαρχηγούς τὸν Μάρτζιο καὶ τὸν Μπολασίκη. Οἱ ἄνδρες του ἦταν ἄριστα ὁπλισμένοι καὶ ὁμοιόμορφα ἐνδεδυμένοι σὰν λοκατζῆδες στρατιῶτες μὲ μαῦρα σκουφάκια. Διακρίνονταν γιὰ τὴν μεγάλη πειθαρχία τους καὶ εὐγένεια.  Προκαλοῦσαν τὴν ἐντύπωση ὅλων, φίλων καὶ ἐχθρῶν.

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΖΕΛΟΒΟΥ 02/12/1904 (ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ)

……….Την νύκτα τής 29ης προς 30ην Νοεμβρίου, συμμοριακή δύναμις πλέον των εβδομήκοντα κομιτατζήδων, υπό τούς Μήτρον Βλάχου και Κορσάκωφ, κατέλαβε την κορυφήν Γιάμισε (ύψ. 1310) δυτικώς τού Ζελόβου (Ανταρτικού), με σκοπόν να προσβάλει την επομένην το προπύργιον τούτο τού Ελληνισμού ως και τα σταθμεύοντα εντός αυτού σώματα των Κατεχάκη, Καούδη και Παύλου Κύρου. Την επομένην όμως οι Βούλγαροι βεοβόδαι δεν ετόλμησαν να εισβάλουν εις το χωρίον, φοβηθέντες ότι θα υφίσταντο τρομακτικάς απωλείας, τόσον εκ των ευστόχων πυρών των Ελληνικών σωμάτων (τα οποία ανεμένετο να είναι και ωχυρωμένα εντός των οικιών), όσον και εκ των κατοίκων τού Ζελόβου, οι οποίοι ήσαν ωπλισμένοι και θα υπερήσπιζον το χωρίον των εκ τής βουλγαρικής επιδρομής.

……….Αντί τής εισβολής ωχυρώθησαν επί των υψωμάτων και προεκάλεσαν τα Ελληνικά τμήματα να τούς προσβάλουν. Η ενέργειά των αυτή είχε διπλούν σκοπόν. Εάν ο Έλλην αρχηγός δεν εδέχετο την πρόκλησιν, θα διεκήρυττον εις τούς χωρικούς ότι τα Ελληνικά σώματα εδειλίασαν και δεν εδέχθησαν να αγωνισθούν επί ανοικτού πεδίου. Εάν εδέχετο την πρόκλησιν και επηκολούθει συμπλοκή, οι πυροβολισμοί ταχέως θα προσείλκυον εις Ζέλοβον τούς εδρεύοντας Τουρκικούς Λόχους εις Πισοδέριον και Κονομπλάτι (Μακροχώρι), οπότε τα Ελληνικά σώματα θα ετίθεντο μεταξύ δύο πυρών, λόγω τής θέσεως τής βουλγαρικής συμμορίας και τού δρομολογίου κινήσεως των Τούρκων.

……….Ο Ανθυπολοχαγός Κατεχάκης αντελήφθη την πονηρίαν των Βουλγάρων και διεπίστωσε την μειονεκτικήν θέσιν τής δυνάμεώς του. Εν τούτοις απεδέχθη την πρόκλησιν, κυρίως διά γενικωτέρους ψυχολογικούς λόγους, και την πρωίαν τής 30ης Νοεμβρίου εκίνησε τολμηρώς την μικράν δύναμίν του εκ τριάκοντα πέντε ανδρών κατά τής υπερδιπλασίας δυνάμεως των Βουλγάρων. Το Ελληνικόν σχέδιον ήτο πλήρως προσηρμοσμένον  προς την κατάστασιν. Ομάς εξ επτά ανδρών, υπό τον Καραβίτην, θα ηκολούθει τον ανατολικόν κλάδον τού Αλιάκμονος, μέχρι τής θέσεως Μπίλις, εκ τής οποίας θα εβάδιζεν επί τής οδηγούσης προς Πόπλιν (Λευκώνα ) ατραπού, διά να ευρεθεί εις τα νώτα των Βουλγάρων επί τού αυχένος Κόφιλον. Ομάς υπό τον Παύλον Γύπαρην θα ηκολούθει την οδόν προς Όστιμα (Τρίγωνον) και θα εγκαθίστατο επί τού αυχένος Περιβόλι, απαγορεύουσα την υπαχώρησιν των Βουλγάρων προς Μπέσφινα (Σφήκα) και Όροβνικ (Καρυές). Ομάς υπό τον Σημανίκαν θα εγκαθίστατο επί τής ανατολικής παρυφής τού Ζελόβου και θα απηγόρευε τας εκ Στατίστης (Μελά) προερχομένας οδεύσεις. Ολόκληρος η υπόλοιπος δύναμις θα επετίθετο κατά μέτωπον και θα προσεπάθει να εξωθήσει τούς Βουλγάρους προς τας ενεδρενούσας ομάδας.

……….Ατυχώς όταν ήρχισεν εφαρμοζόμενον το Ελληνικόν σχέδιον, την πρωίαν τής 30ης Νοεμβρίου, οι Βούλγαροι αντελήφθησαν εγκαίρως την ομάδα Καραβίτη, διότι δεν έφθασε μέχρι τής θέσεως Μπίλις, αλλ’ απλώς ηκολούθησε την αμέσως βορείως Γιάμισε χαράδραν και εξετέθη προώρως εις την εχθρικήνπαρατήρησιν. Ήρχισαν τότε να πυροβολούν κατά τής ομάδος Καραβίτη εκ μεγάλης αποστάσεως, όταν δε διεπίστωσαν ότι και άλλη ομάς εκινείτο εκ τού δεξιού των, ηναγκάσθησαν να διαρρεύσουν προς το λεκανοπέδιον των Πρεσπών.

……….Η έναρξις των πυροβολισμών συνήγειρε τον εδρεύοντα εις Πισοδέριον Τουρκικόν Λόχον, ο οποίος εντός μιάς ώρας κατέφθασεν εις Ζέλοβον. Ως εκ τούτου τα Ελληνικά σώματα απεφάσισαν να διακόψουν την καταδίωξιν και να αποκρυβούν εντός τού χωρίου. Η ομάς Καραβίτη όμως, απομακρυνθείσα εις μεγάλην απόστασιν, ηναγκάσθη να εισέλθει εις το χωρίον περί το μεσονύκτιον, διά να μη συναντηθεί με τον Τουρκικόν Λόχον. Τον αγώνα των ελληνικών σωμάτων, ιδιαιτέρως δε τής ομάδος Καραβίτη, συνέδραμεν αποφασιστικώς και δύναμις ενόπλων κατοίκων τού Πισοδερίου, υπό τον Παπασταύρον Τσάμην, προσελθούσα αυθορμήτως ευθύς ως ηκούσθησαν οι πρώτοι πυροβολισμοί.

……….Αι απώλειαι των Βουλγάρων ανήλθον εις 12 νεκρούς κομιτατζήδες, των δε ελληνικών σωμάτων εις ένα τραυματίαν. Η νικηφόρος έκβασις ηύξησε το ηθικόν των κατοίκων τής περιοχής και την εμπιστοσύνην των προς τα σώματα.

……….Την επομένην, 1ην Δεκεμβρίου, οι Έλληνες αντάρται διά να αποφύγουν τον διανυκτερεύοντα εντός τού Ζελόβου Τουρκικόν Λόχον, εξήλθον τού χωρίου ενωρίς την πρωΐαν και κατηυθύνθησαν προς την Μονήν Αγίας Τριάδος τού Πισοδερίου. Πυκνή χιών ήρχισε να πίπτει και αι καιρικαί συνθήκαι εχειροτέρευσαν. Όταν το ελληνικόν σώμα επανήρχετο εις Ζέλοβον, χιών ύψους ενός μέτρου εκάλυπτε τα πάντα. Η υπερβολική δοκιμασία εκ τής πορείας είχεν ως συνέπειαν να εκδηλωθεί εις τον Ανθυπολοχαγόν Κατεχάκην σοβαρωτάτη περίπτωσις κήλης, με αποτέλεσμα να καταστεί επιβεβλημένη η επάνοδός του εις Αθήνας προς θεραπείαν.

• Πηγή: Ο Μακεδονικός Αγών και τα εις Θράκην γεγονότα, ΓΕΣ, 1979.

• Ἡ Ἀνατολική Μακεδονία στὰ χρόνια τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνα.

• Τὰ Σέρρας στὸν Μακεδονικό Ἀγῶνα.